10 Dingen die je NIET moet doen bij een sollicitatie

with No Comments


Vóór je sollicitatiegesprek moet je je grondig verdiepen in het bedrijf, de functie en je gesprekspartner. Dat wordt ook echt van je verwacht. Elk sollicitatiegesprek is anders; afhankelijk van de functie, je gesprekspartner en andere factoren. In sommige situaties kun je misschien wegkomen met een minimale voorbereiding, maar het kan ook dat je even aan de tand gevoeld wordt met een paar gerichte vragen. In het kun je ervan uit gaan dat een recruiter hier wel op let. Doe dus je huiswerk en laat je voorbereiding subtiel blijken in het gesprek. De belangrijkste zaken om je alvast in te verdiepen zijn de cijfers en resultaten van het bedrijf, de missie en visie, de historie en als het lukt ook de organisatie. Stel je ook op de hoogte van algemene ontwikkelingen in de betreffende markt. Als je meer van je gesprekspartner en diens functie te weten wil komen, kun je het beste via LinkedIn zoeken. Als je goed voorbereid bent op het gesprek, zal je gesprekspartner merken dat hij aan een half woord genoeg heeft, omdat jij al helemaal op de hoogte bent van wat hij gaat zeggen.

Het is jammer dat het gezegd moet worden, maar als jij onverzorgd aan tafel zit, ga je waarschijnlijk de baan niet krijgen. Recruiters of hiring managers zullen zoiets ook vrijwel nooit eerlijk tegen je durven zeggen. Zonde van je ervaring en opleiding als je door een slordig uiterlijk afgekeurd wordt! Bij functies in bijvoorbeeld sales, management en bij front office functies zijn er strengere eisen aan een representatief uiterlijk dan in andere banen. Zorg ervoor dat je in ieder geval aan de volgende punten hebt gedacht:

  • Niet stinken, ruik neutraal, was je goed en gebruik niet te veel parfum. Rokers: laat het maar even achterwege vóór je gesprek, tenzij je buiten rookt en zowel kauwgom als deodorant bij je hebt. (Raak die kauwgom kwijt voor je het gebouw binnenkomt natuurlijk!)
  • Houd je uiterlijk netjes en neutraal. Dus geen decolletés, merkjes, opzichtige sieraden of accessoires. Dames, hou de make-up natuurlijk. Zorg dat alles er duidelijk verzorgd uitziet, maar niet overdreven, dan kom je namelijk oppervlakkig over.
  • Wat betreft kledingstijl doe je er goed aan om op safe te spelen. Vergeet je schoenen niet: een pak met gympen staat echt niet!
  • Gebruik representatieve schrijfwaren en een nette tas of aktetas. Neem vooral je Parker-pen mee en niet je Bic-pen… Maak hier een gewoonte van, zodat je niet nerveus met je dure schrijfwaren zit te spelen en onecht overkomt.

Heb je een sollicitatiegesprek, maar zit je in ernstige financiële problemen? Bij Dress For Success kun je terecht voor een outfit waarmee je netjes op gesprek kan, als je kan aantonen dat je momenteel minder dan het minimuminkomen verdient. Dit is een vrijwilligersorganisatie en bij deze roep ik de lezers dan ook op ze af en toe te steunen met niet-meer-gedragen nette kleding. Het ruimt je kast op en kost je geen geld!

Een sollicitatiegesprek wordt vaak gezien als een zenuwachtige aangelegenheid waarin jij er álles aan doet om als geschikte kandidaat over te komen. Van tevoren heb je precies opgezocht wat je moet zeggen, en misschien geoefend voor de spiegel of met een familielid. Best vergelijkbaar met de spreekbeurten van vroeger: als je je voorgekauwde zinnen dan opvoert, komt het nietszeggend en (verrassing!) ingestudeerd over. Je vraagt je af of je gesprekspartner dat merkt en wordt nóg nerveuzer. Laat dat nou eens gaan en bedenk dat een sollicitatiegesprek tweerichtingsverkeer is. Beide kanten kunnen kennismaken en zien of de baan en kandidaat bij elkaar passen. Het bedrijf wil dat jij de baan ook graag doet: zo blijf je langer in dienst en ben je productiever. Je gesprekspartner heeft dus ook liever dat jij op het gesprek gewoon kalm en zelfverzekerd bent, in plaats van door je gretigheid en zenuwen helemaal te vergeten goed te luisteren en na te denken of jij de baan wel wil. Laat je ook nooit verleiden direct te besluiten of je de functie wil: gun jezelf altijd wat bedenktijd. (Daarnaast geeft dit je een meer gunstige onderhandelingspositie)
Naast je vaardigheden en ervaring zul je ook beoordeeld worden op je persoonlijkheid en hoe die in het bedrijf past. Of jij de voor deze functie benodigde eigenschappen hebt bijvoorbeeld, of hoe goed je tussen de collega’s past. Je kan natuurlijk zéggen dat jij de persoon bent die men in de vacature beschrijft, maar dat voegt niets toe. Beter is het om te laten zien dat je die persoon bent. Is een strakke organisatie in jouw functie belangrijk, neem dan al je schrijfwaren zo geordend mogelijk mee. Moet je een echte assertieveling zijn? Neem dan het initiatief af en toe. Ooit solliciteerde ik op een (sales)functie waarbij ik bedrijfsinformatie zou gaan achterhalen om beter te kunnen verkopen. Mijn gesprekspartner had me ‘op zijn kantoor’ uitgenodigd, zonder te vertellen in welke vestiging hij werkte. Gelukkig bleek mijn speurwerk goed genoeg: ik stond in het kantoor in Amsterdam en zoals ik vrijwel zeker wist, bleek dat inderdaad de vestiging te zijn waar hij zat. Tijdens ons gesprek vroeg ik er nog naar: lachend vertelde mijn gesprekspartner dat hij dit standaard deed. Probeer dus van tevoren, maar ook tijdens het gesprek, zoveel mogelijk te weten te komen over de bedrijfscultuur, je direct leidinggevende, de directie, je collega’s en ondergeschikten. Stel je vóór het gesprek eens voor dat je de functie al zou hebben. Hoe zou je dag eruitzien? Hoe zou je je gedragen? Wat wordt er van je verwacht?
Dit punt hangt samen met niet voorbereid zijn. Waarschijnlijk krijg je tijdens het gesprek over het bedrijf die je zelf niet zomaar had kunnen vinden. Ook is het gebruikelijk om de inhoud van de functie verder uit te leggen zodat jij er een goed beeld bij hebt. Vaak vertelt de gesprekspartner ook even over zichzelf en hun eigen functie. Dit alles wordt je niet voor niets verteld. De informatie die ze je geven, is wat jij zal moeten gebruiken om te beslissen of je daar wil of niet. Kun je echt niet bedenken wat er zo leuk of spannend aan dit bedrijf is, dan val je waarschijnlijk half in slaap als ze over zichzelf vertellen. Het advies is dan toch echt om een beter passende baan te zoeken en geen interesse te veinzen (zie punt 3). Is jouw enige motivatie om te verdienen en heb je tot nu toe geen enkele baan gevonden waar je enthousiast over bent? Overweeg dan of jij wel het type bent voor loondienst. Er zijn genoeg alternatieven (zie “Op welke manier wil jij je geld verdienen?“)
Nadat je gesprekspartner meer over het bedrijf en de functie heeft verteld, wordt het tijd dat jij jezelf nader voorstelt. Dit gebeurt meestal door je cv te behandelen en jou te vragen om meer over jezelf te vertell;en. Jouw kans om te shinen! Gelukkig weet je al wat je moet weten: je kent het bedrijf, de functie en je gesprekspartner; je weet wat er van je verwacht wordt en wat je mag verwachten; je weet wat voor persoon bij deze functie past en of jij die persoon wil/kan zijn. Toch gaat het hier, op het moment suprême, fout voor veel kandidaten (natuurlijk ook vaak door de zenuwen; kom ik terug op punt 3: wees jezelf, dan zit je relaxed in het gesprek). Hier beantwoorden ze netjes de vragen over hun cv en vertellen vervolgens over hun hamster en hobbies. Wil je écht shinen als kandidaat? Zorg dan dat je vraag en aanbod bij elkaar brengt, zodat je er een echte elevator pitch van maakt. Welk van je eigenschappen, hobbies en interesses zijn gunstig in deze baan? Solliciteer je bijvoorbeeld als verpleegkundige, dan is het positief om te vertellen over je vrijwilligerswerk met kinderen of je bloeiende moestuin, om je zorgzaamheid en stabiliteit uit te drukken. Een elektromonteur kan best vertellen dat hij in zijn jeugd al alles uit elkaar schroefde om te zien hoe het werkte. Het brengt een komische noot in het gesprek, geeft je als kandidaat gelijk wat karakter mee en benadrukt je ervaring en affiniteit met het vak.
Vaak krijg je hier vooral last van als er moeilijke vragen gesteld worden. Het is een moeilijke vraag, omdat het eerlijke antwoord erop niet al te positief is (“Waarom heb je zo’n gat in je cv?””Je werkervaring is wel heel divers…?”) Als je niet weet hoe je jezelf kan ‘verkopen’ en deze negatieve antwoorden om kan buigen tot iets positiefs, heb je weinig verdediging tegen deze moeilijke vragen. Het enige wat je dan nog kan doen, is om het antwoord heen gaan draaien. Denk niet dat dit ongemerkt blijft; de vraag wordt je niet voor niets gesteld. Het is dus echt vele malen beter om te weten hoe je een positief, maar bondig antwoord geeft zonder ronduit te liegen, dan om met nietszeggend gepraat om de zaak heen te draaien. Het is onmogelijk om letterlijk voorbereid te zijn op elke mogelijke vraag. Je kan dus beter de vaardigheid van het ombuigen leren, zodat je in het algemeen beter antwoord weet te geven op moeilijke vragen; hoe onverwacht ze ook zijn.
Natuurlijk is een sollicitatiegesprek best een vermoeiende ervaring, ook al ga je niet kapot van de zenuwen. Er wordt immers veel van je gevraagd wat betreft communicatie en presentatie; je hersenen draaien als het goed is op volle toeren. Daar komt nog bij dat een sollicitatiegesprek gemiddeld minstens een uur in beslag neemt. Het is dus begrijpelijk dat je concentratie tijdens het gesprek af en toe inzakt. Maar probeer dit hoe dan ook te voorkomen! Als je toch merkt dat je gedachten afdwalen, dwing je aandacht dan direct terug naar het gesprek. Datgene wat tegen je gezegd wordt, is belangrijke informatie waar jij straks je keuze op moet baseren en wil je dus niet missen. Je glazige blik en afwezigheid van vragen of feedback zal een oplettende gesprekspartner ook zeker niet ontgaan. Nóg erger is als je spanningsboog inzakt terwijl je zelf aan het woord bent! Je praat door omdat je niet wil stilvallen en kleine kans dat je ondertussen weer te binnen schiet waar je heen ging met je verhaal. Het alternatief is niet beter: je zin afbreken en eerlijk bekennen dat je de draad kwijt bent. Maar gelukkig is dit makkelijk te voorkomen! Afgezien van een goede voorbereiding op het gesprek, zorg je goed voor jezelf en elimineer je zoveel mogelijk stressfactoren. Hoe kinderachtig dit ook klinkt, grote kans dat je hier te weinig aandacht aan besteedt. Extra reistijd berekenen, kleding van tevoren uitzoeken, route vast opzoeken… het draagt allemaal bij aan een heldere en rustige gemoedstoestand bij het gesprek, en dus aan betere concentratie. Sla ook vooral je ontbijt niet over en hou het gezond: langzame energiebronnen in plaats van snelle suikers, genoeg water en niet te veel koffie/koolzuur. Tot slot: zeg je huisgenoten duidelijk om je vanaf een dag vóór je gesprek al met rust te laten. Je wil niet meemaken dat je partner nét vandaag de auto heeft geleend of je huisgenoot precies op het verkeerde moment een lange douche gaat nemen. Claim je slaap, je badkamertijd, je auto en maak geen uitzonderingen!
Als je bovenstaande punten hebt afgestreept van je checklist, ben je al een aardig eind op weg om een match te maken tussen vraag en aanbod. Wordt er verteld over het bedrijf? Denk, terwijl je luistert, na wat jij hiervan vindt en hoe je hierbij past. Als het jouw beurt is om te vertellen, word dan niet egocentrisch (“Ik kan dit, ik heb diploma dat, ik weet zus, ik ben goed in zo”). Dit is veel te algemeen en interesseert je gesprekspartner niet. In plaats daarvan kun je beter vertellen vanuit het oogpunt van het bedrijf en niet vanuit jezelf. Het bedrijf heeft behoeftes waarin het wil voorzien door een nieuwe medewerker aan te nemen. Als jij nog steeds in het gesprek zit, betekent het dat jij denkt in die behoeftes te willen en kunnen voorzien. Welke eigenschappen kun je daarvoor gebruiken en hoe onderscheid je jezelf daarin van andere kandidaten? Bijvoorbeeld: “U noemde net dat er vooral haast is bij het migreren van de klantgegevens naar uw nieuwe database. Dat is een goede plek om me in te zetten: doordat ik snel en secuur werk, heb ik dit in het verleden voor bedrijf X standaard binnen de helft van de gestelde termijn voor elkaar gekregen.” Of: “U zoekt een marketingmanager met lef. Zo ben ik marketingmanager geworden: bij bedrijf Y heb ik me bewezen en vervolgens beleefd maar gericht geïnformeerd naar een promotie. Aangezien het bedrijf blij was met mijn resultaten, heb ik die gekregen.” Je ziet de koppeling van vraag en aanbod; daarnaast is dit concreet en meetbaar dankzij de voorbeelden. Wat voor formulering of zinsconstructie je kiest, is aan jou. Het is belangrijk om in elk geval altijd op een concrete manier vraag en aanbod te koppelen. (Je hoeft dit soort dingen natuurlijk niet krampachtig in elke zin te verwerken; maar laat het vooral bij het stukje over jezelf wel naar voren komen!) Je maakt hiermee je verhaal interessanter, duidelijker en geloofwaardiger. Daardoor blijft jouw verhaal beter hangen bij de gesprekspartner en maak je dus betere kans aangenomen te worden.
Het is het laatste punt in deze lijst, maar toch erg belangrijk: jouw hiërarchische positie ten opzichte van je gesprekspartner. Zoals hierboven uitgelegd, vergeten veel kandidaten dat er meer banen (dus kansen) zijn en zitten dan behoorlijk krampachtig in het gesprek. Afgezien van het feit dat hiermee aan het doel van het sollicitatiegesprek wordt voorbijgegaan, geeft het je een onderdanige gesprekspositie. Je wringt je immers in allerlei bochten om charmant en capabel te worden gevonden, zodat men jou gaat zien als de meest geschikte kandidaat. Dit levert je echter weinig respect op. Je wordt dus aardiger en capabeler gevonden als je niet zenuwachtig zit te bidden dat je wordt aangenomen. Besef, nogmaals, heel goed dat jij daar ook moet willen werken. Wil je dat niet? Geef dat eerlijk aan. Als het bedrijf jou hard kan gebruiken, willen ze vast wel onderhandelen tot je eventueel wel interesse hebt. Word je niet aangenomen, hoewel jij wel de baan wilde? Geen nood, met een beetje zoeken heb je zó een baan bij hun concurrent! In ieder geval heb je altijd iets aan zo’n sollicitatiegesprek: je hebt er in ieder geval van geleerd. En als je niet wordt aangenomen, kun je altijd vragen naar de reden daarvan, zodat dit je in de toekomst niet meer hoeft te belemmeren. Vraag gerust wat je van het sollicitatieproces mag verwachten. Vraag wat je maar wil weten over het bedrijf. Blijf zoveel mogelijk jezelf, ook al geef je ombuigende antwoorden. Geef geen antwoord als een vraag te indringend is of als je de vraag als irrelevant ziet. Laat je nooit verleiden tot directe salarisonderhandeling en probeer hen als eerste met een bod te laten komen. Maar bovenal: besef dat je met een mens praat, ook al vertegenwoordigt die toevallig momenteel dit bedrijf, en dat jullie dus gewoon elkaars gelijke zijn. Het feit dat je gesprekspartner nu beslist of je wel of niet aangenomen wordt, maakt hem of haar niet machtiger en jou niet kleiner. Het betekent alleen maar dat ze daar hard helpende handjes nodig hebben. Er kan dus niets ernstigs gebeuren!

Leave a Reply